Ẩm thực Sầm Sơn không chỉ đơn thuần là những món ăn để lấp đầy chiếc bụng đói sau những giờ ngâm mình dưới sóng biển. Đó là câu chuyện về cuộc sống của những người ngư dân quanh năm bám biển, là sự kết hợp tài tình giữa nguồn sản vật dồi dào của biển cả với sự khéo léo, chắt chiu và cái tình nồng hậu của con người xứ Thanh.

Từ những miếng nem chua thanh thanh, cay nồng cho đến rổ ghẹ hấp tươi rói vừa đưa lên từ boong tàu, mỗi món ăn đều mang một phong vị rất riêng, vừa bình dị, mộc mạc lại vừa tinh tế, kiêu kỳ.

Nem chua Thanh Hóa – “đại sứ” ẩm thực vượt thời gian

Dù bạn đi đến bất cứ đâu tại Sầm Sơn, từ những nhà hàng sang trọng trên đại lộ Nam Sông Mã cho đến các gánh hàng rong ven biển, hình ảnh những bó nem chua xanh mướt, thon dài luôn là thứ đập vào mắt đầu tiên là một trong những đặc sản Sầm Sơn Thanh Hóa. Nem chua không chỉ là món ăn, nó là biểu tượng, là chiếc “thẻ căn cước” ẩm thực của cả tỉnh Thanh Hóa nói chung và Sầm Sơn nói riêng.

Nghệ thuật chế biến công phu

Để có được một chiếc nem chua chuẩn vị, người thợ làm nem tại Sầm Sơn phải trải qua những quy trình lựa chọn và chế biến cực kỳ nghiêm ngặt:

Thịt nạc mông heo: Phải là loại thịt heo vừa mới xẻ thịt, còn tươi rói, sờ vào còn ấm tay và tuyệt đối không được rửa qua nước để tránh nem bị hỏng, bị rữa trong quá trình lên men. Thịt được lọc bỏ toàn bộ gân, mỡ, sau đó cho vào máy xay hoặc giã nhuyễn.

Bì lợn (da heo): Được cạo sạch lông, luộc chín tới, lọc sạch mỡ bám dưới da rồi cán mỏng, thái sợi nhỏ như sợi miến. Sợi bì càng mỏng, chiếc nem khi ăn càng có độ giòn sần sật bùi tai.

Gia vị: Thính gạo (gạo rang vàng xay mịn), muối, đường, hạt tiêu thô giã dập, nước mắm cốt ngon, tỏi thái lát và lá đinh lăng (hoặc lá ớt).

Khi tất cả nguyên liệu được hòa trộn theo một tỷ lệ gia truyền, người thợ sẽ khéo léo tạo hình nem thành những thanh trụ nhỏ bằng ngón tay. Mỗi chiếc nem được ép chặt cùng một lát tỏi, một lát ớt đỏ và một nhành lá đinh lăng, sau đó cuốn chặt bằng nhiều lớp lá chuối tươi. Lớp lá chuối dày không chỉ giúp cách nhiệt mà còn tạo môi trường ủ kín cho nem tự lên men tự nhiên.

Hương vị đánh thức mọi giác quan

Bóc lớp lá chuối xanh bên ngoài, chiếc nem lộ ra với màu hồng ngọc bắt mắt, săn chắc và khô ráo. Cắn một miếng, bạn sẽ cảm nhận được ngay vị chua thanh nhẹ nhàng kích thích đầu lưỡi, vị ngọt đậm đà của thịt nạc quyện với cái giòn sần sật của bì lợn.

Ngay sau đó, vị cay nồng của ớt, vị thơm hắc của tỏi và chút đắng nhẹ, thơm thơm của lá đinh lăng hòa quyện, tạo nên một dư vị nồng nàn, sảng khoái. Ăn nem chua Sầm Sơn, nhấp thêm một ngụm bia mát lạnh giữa trưa hè lộng gió, cái thú vui ấy thật chẳng có gì sánh bằng.

Gỏi cá nhệch Nga Sơn – món ăn thách thức những tín đồ ẩm thực

Dù có nguồn gốc từ vùng đất Nga Sơn lân cận, nhưng khi du nhập vào các nhà hàng hải sản tại Sầm Sơn, món Gỏi cá nhệch đã nhanh chóng trở thành một món ăn đặc sản Sầm Sơn Thanh Hóa “sát khách” bậc nhất, là món ăn bắt buộc phải thử của những ai yêu thích sự độc đáo và phá cách.

Con nhệch – Sản vật đặc biệt của vùng đầm phá

Con nhệch có hình dáng khá giống con lươn nhưng sống ở vùng nước lợ, thịt rất săn chắc, ngọt và không hề có vị tanh nếu được chế biến đúng cách. Làm gỏi nhệch là một thử thách lớn đối với các đầu bếp bởi da nhệch rất nhớt và trơn. Người ta phải dùng tro bếp hoặc nước vôi loãng để làm sạch nhớt, sau đó lột da, lọc lấy phần thịt trắng phau, thấm khô rồi thái lát mỏng.

“Chẻo nhệch” – Linh hồn của món gỏi

Điểm làm nên sự khác biệt hoàn toàn của gỏi cá nhệch xứ Thanh so với gỏi cá của các vùng miền khác chính là Chẻo. Chẻo được làm từ chính phần xương nhệch băm nhỏ, giã nhuyễn, trộn với thịt ba chỉ heo, mẻ chua, trứng gà và các loại gia vị bí truyền, sau đó chưng lên thành một loại sốt đặc sánh, màu vàng sậm, tỏa mùi thơm béo ngậy.

Nghi thức ăn gỏi cầu kỳ như một tác phẩm nghệ thuật

Ăn gỏi cá nhệch không thể vội vàng. Đây là một món ăn đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng thao tác:

Đầu tiên, người ăn sẽ chọn một chiếc lá sung thật to, cuộn lại thành một chiếc phễu nhỏ.

Lần lượt xếp vào lòng phễu các loại lá gia vị phong phú: lá mơ, húng quế, mùi tàu, đinh lăng, lá lốt, thêm một vài lát hành khô, tỏi, ớt.

Gắp vài lát thịt cá nhệch đã trộn thính gạo cho vào giữa.

Múc một thìa chẻo nóng hổi dội lên trên cùng, rắc thêm vài hạt vừng rang hoặc một chút bánh đa bẻ nhỏ.

Tra trọn vẹn “chiếc phễu” ấy vào miệng và thưởng thức.

Cảm giác đầu tiên là cái sướng bùi của các loại lá rừng, vị béo ngậy, ấm nóng của chẻo, vị ngọt lịm, dai giòn của thịt nhệch, và cái cay tê tái của gỏi kích thích tuyến nước bọt. Món ăn này là sự tổng hòa tuyệt diệu của “Âm Dương ngũ hành” trong ẩm thực, khiến người ăn càng ăn càng nghiện.

Cháo lươn Sầm Sơn – nốt trầm ấm áp giữa lòng biển đêm

Theo những bản tin tổng hợp về du lịch thì nếu ban ngày Sầm Sơn sôi động với những mâm hải sản rực rỡ, thì khi đêm về, khi cái lạnh của gió biển bắt đầu len lỏi, thực khách lại xu hướng tìm về những góc phố nhỏ để thưởng thức một bát Cháo lươn nóng hổi, nghi ngút khói.

Sự khác biệt với cháo lươn xứ Nghệ

Khác với cháo lươn Nghệ An thiên về vị cay nồng của nghệ và tiêu, cháo lươn Sầm Sơn mang một phong vị thanh nhẹ và chú trọng vào độ nguyên bản của thịt lươn đậm chất đặc sản Sầm Sơn Thanh Hóa. Lươn ở đây thường là lươn đồng tự nhiên, con nhỏ nhưng thịt cực kỳ săn chắc và thơm.

Lươn sau khi luộc chín sẽ được gỡ thịt một cách khéo léo để không bị nát vụn. Phần xương lươn được giữ lại, giã nhỏ rồi lọc lấy nước cốt ngọt lịm để ninh cháo. Gạo nấu cháo phải là sự kết hợp giữa gạo tẻ và một chút gạo nếp hương để cháo có độ sánh mượt, hạt gạo nở bung như những đóa hoa nhỏ nhưng không bị nát nhừ.

Bát cháo đánh thức năng lượng

Thịt lươn được xào sơ qua với hành tăm (củ nén), một chút nghệ tươi để khử tanh và tạo màu vàng óng ả. Khi có khách gọi, người bán sẽ múc một vá cháo trắng ngần, nóng bỏng tay vào bát, xúc một thìa thịt lươn vàng ruộm đặt lên trên, rắc thêm một nắm lá ngổ, hành hoa và rau răm thái nhỏ.

Bát cháo lươn Sầm Sơn loãng vừa phải, không quá đặc. Khi ăn, thực khách khuấy đều, thêm một chút ớt bột và vắt một miếng chanh tươi. Vị ngọt mộc mạc của nước cốt xương lươn quyện với vị béo ngậy của thịt lươn xào, mùi thơm đặc trưng của rau răm tạo nên một món ăn đêm vô cùng bổ dưỡng, làm ấm lòng người lữ khách phương xa.

Hải sản tươi sống – tinh hoa từ lòng đại dương

Đi du lịch biển mà không ăn hải sản thì coi như chưa đến nơi. Nhưng hải sản Sầm Sơn có một đặc điểm rất riêng giúp nó giữ chân thực khách: độ tươi roi rói nhờ hệ thống cảng cá và những bờ biển bãi ngang đón tàu thuyền về mỗi sáng sớm.

Mực nhảy, mực khô Sầm Sơn

Mực Sầm Sơn nổi tiếng là dày cơm và có vị ngọt đậm hơn mực ở các vùng biển miền Bắc khác do độ mặn của nước biển nơi đây rất lý tưởng.

Mực nhảy (mực tươi): Những con mực vừa được đánh bắt vào bờ, thân mình còn trong suốt, các đốm nhấp nháy đổi màu liên tục. Mực này chỉ cần đem hấp cách thủy với một ít gừng, sả hoặc đem nướng mọi trên than hồng. Thịt mực giòn sần sật, ngọt lịm, chấm với muối tiêu chanh hoặc tương ớt thì không gì sánh bằng.

Mực một nắng và Mực khô: Đây là món quà lưu niệm xa xỉ nhưng vô cùng chất lượng. Những con mực ống to được người dân xẻ thịt ngay tại bãi biển, phơi dưới cái nắng chang chang của miền Trung. Mực khô Sầm Sơn khi nướng lên có mùi thơm nức mũi, xé ra thịt có màu hồng nhạt, dẻo, dai và càng nhai càng ngọt.

Ghẹ biển và Cua gạch

Ghẹ Sầm Sơn, đặc biệt là ghẹ xanh, luôn là món ăn được săn đón nhiều nhất tại các nhà hàng dọc đường Hồ Xuân Hương. Ghẹ xanh thịt chắc nịch, không bị xốp. Khi bóc vỏ phần mai, lớp gạch vàng óng béo ngậy lộ ra. Ghẹ hấp sả, ghẹ rang me hay lẩu ghẹ bầu luôn là những ngôi sao trên bàn tiệc hải sản của du khách.

Bề bề (Tôm tít) rang muối

Bề bề Sầm Sơn con to, béo và thường có trứng vào mùa hè. Món ăn phổ biến và được yêu thích nhất là bề bề rang muối. Vỏ bề bề được chiên giòn rụm, áo một lớp muối hột sấy khô mịn màng, thơm mùi sả hành. Khi ăn, chỉ cần dùng kéo cắt dọc hai bên cạnh sườn là có thể dễ dàng lột lớp vỏ, để lộ ra thanh thịt dài, chắc, đậm đà vị biển.

Chả tôm Thanh Hóa – món ăn chơi nâng tầm đẳng cấp

Bên cạnh nem chua, Chả tôm là một món ăn độc đáo, cầu kỳ và thể hiện rõ nét nhất sự tinh tế trong lối ăn chơi của người dân xứ Thanh nói chung và Sầm Sơn nói riêng. Đây là món ăn đặc sản của Sầm Sơn Thanh Hóa nhẹ buổi chiều vô cùng đắt khách mà bất cứ ai đến Sầm Sơn cũng phải tìm kiếm.

Quy trình chế biến thủ công đòi hỏi sự kiên nhẫn

Nguyên liệu chính của món ăn này là tôm bộp tươi (loại tôm sống ở vùng nước lợ hoặc biển gần bờ). Tôm được bóc vỏ, bỏ chỉ đen, đem giã nhuyễn bằng tay trong cối đá chứ không dùng máy xay để thịt tôm giữ được độ dính và giòn tự nhiên. Để màu chả tôm có màu đỏ gạch đẹp mắt, người ta trộn thêm một chút gấc chín.

Phần nhân chả còn có sự góp mặt của thịt ba chỉ heo băm nhỏ, hành khô phi thơm và hạt tiêu giã dập. Tất cả được bao bọc bởi một lớp bánh phở cuốn cắt nhỏ thành hình chữ nhật. Người thợ khéo léo đặt nhân vào giữa, cuộn lại thành những miếng chả bằng ngón chân cái, rồi xếp đều đặn vào những chiếc vỉ nướng bằng tre hoặc inox.

Bản giao hưởng trên bếp than hồng

Chả tôm phải được nướng trên bếp than hoa cháy đượm nhưng không quá nóng. Người nướng phải lật vỉ liên tục để bánh phở bên ngoài chín giòn đều, chuyển sang màu vàng rám, lớp mỡ bên trong tứa ra xèo xèo, tỏa mùi thơm sực nức của tôm nướng và hành phi.

Chả tôm được ăn kèm với nước mắm chua ngọt pha nhạt, thả thêm vài miếng dưa góp làm từ đu đủ, cà rốt ngâm giấm, cùng rổ rau sống tươi non gồm xà lách, rau thơm, hoa chuối thái mỏng.

Các món bánh bình dân đậm tình đất biển

Sầm Sơn không chỉ có sơn hào hải vị, nơi đây còn nuôi dưỡng tâm hồn du khách bằng những món bánh đặc sản Sầm Sơn Thanh Hóa vô cùng giản dị, giá thành rẻ nhưng hương vị thì khó có nơi nào bì kịp.

Bánh cuốn Sầm Sơn – Mỏng manh và thanh khiết

Khác với bánh cuốn Thanh Trì (Hà Nội) hay bánh cuốn mộc nhĩ ở các vùng khác, bánh cuốn Sầm Sơn hấp dẫn bởi độ mỏng, dai và độ mướt của lá bánh. Gạo làm bánh phải là gạo ngon, xay nước thật mịn. Người thợ dùng một gáo nước bột tráng đều trên mặt vải căng khít trên nồi nước sôi, đậy vung lại vài chục giây là bánh chín.

Lá bánh cuốn được nhấc ra trắng trong, mỏng dính như tờ pô-lu-ya. Người ta rắc lên một chút nhân tôm thịt hoặc hành phi vàng ruộm rồi cuộn lại. Bánh cuốn Sầm Sơn thường được ăn kèm với chả nướng than hoa hoặc thịt ba chỉ nướng vàng. Nước chấm phải là nước mắm cốt pha ấm, ngọt thanh, thơm mùi tinh dầu cà cuống (nếu có) và vài lát ớt tươi.

Bánh răng bừa (Bánh lá răng bừa)

Món bánh có cái tên mộc mạc mô phỏng hình chiếc răng bừa của nhà nông này là món bánh truyền thống thường xuất hiện trong các dịp giỗ chạp, lễ Tết ở Thanh Hóa. Bánh được làm từ bột gạo tẻ, nhân gồm thịt heo nạc băm nhỏ trộn mộc nhĩ, hành khô và hạt tiêu.

Bánh được gói bằng lá dong hoặc lá chuối tươi rồi đem hấp chín. Khi bóc lá, chiếc bánh xanh mướt, bóng bẩy hiện ra, tỏa mùi thơm của lá dong quê hương. Bánh ăn mềm lòng, bùi bùi, béo ngậy, là thức quà sáng tuyệt vời cho du khách.

Kinh nghiệm mua và thưởng thức đặc sản Sầm Sơn

Bí quyết mua nem chua chuẩn, không bị “hớ”

Thời gian ăn được: Khi mua nem chua làm quà, hãy luôn hỏi người bán: “Nem này bao giờ thì ăn được?”. Nem mới gói thường cần từ 1 đến 3 ngày (tùy thời tiết mùa hè hay mùa đông) để đạt độ chua hoàn hảo. Nếu bạn mua để mang đi xa dài ngày, hãy chọn loại nem mới gói.

Quan sát cảm quan: Nem ngon là nem chắc tay khi bóp nhẹ, lớp lá chuối bên ngoài còn xanh hoặc hơi vàng đều (không bị héo úa, mốc đen). Khi bóc ra, nem có màu hồng tự nhiên, không có mùi hôi, không bị chảy nước hay nhớt.

Địa chỉ uy tín: Nên mua nem tại các thương hiệu lâu đời có tiếng tại thành phố Thanh Hóa trên đường đi về hoặc các cơ sở uy tín ở Sầm Sơn

Tránh “bẫy” giá khi ăn hải sản

Luôn hỏi giá trước khi gọi món: Đây là quy tắc bất di bất dịch khi du lịch tại các vùng biển đông đúc. Hãy làm rõ giá cả tính theo cân (kg) hay tính theo đĩa, giá đó đã bao gồm công chế biến hay chưa.

Tự tay lựa chọn hải sản tại bể: Đối với các món ăn đắt tiền như cua, ghẹ, tôm hùm, bề bề, hãy yêu cầu nhà hàng cho bạn tự chọn những con còn sống tại bể và chứng kiến quá trình cân đo để đảm bảo độ tươi ngon tuyệt đối.

Khám phá Chợ Hải Sản Chợ Vồ hoặc Chợ Cột Đỏ: Nếu muốn ăn hải sản ngon bổ rẻ, bạn có thể dậy sớm từ 5h sáng, ra khu vực bãi bồi ven biển (Chợ Vồ) để đón các thuyền thúng của ngư dân vừa cập bến. Bạn có thể mua hải sản tươi rói với giá gốc rồi mang vào các nhà hàng dọc bãi biển thuê họ chế biến với chi phí rất phải chăng.

Tổng kết

Ẩm thực Sầm Sơn, Thanh Hóa cũng giống như chính tính cách của con người nơi đây với những đồ ăn ngon có cái mặn mòi, mạnh mẽ của biển cả; có cái chân chất, mộc mạc của đồng quê nhưng lại ẩn chứa sự tinh tế, khéo léo vô cùng. Mỗi món đặc sản, từ miếng nem chua nhỏ bé cho đến mâm hải sản thịnh soạn, đều là một mảnh ghép hoàn hảo tạo nên bức tranh văn hóa ẩm thực đặc sắc của xứ Thanh.