Trong văn hóa đón Tết cổ truyền của người Việt Nam, bên cạnh cành đào thắm của miền Bắc hay sắc mai vàng rực rỡ của miền Nam, cây quất (tắc) cảnh chính là biểu tượng không thể thiếu để hoàn thiện không gian ngày Tết. Một cây quất Tết được coi là hoàn hảo, mang lại đại cát đại lợi cho gia chủ phải hội tụ đủ các yếu tố: “Tứ quý” bao gồm quả chín vàng rực rỡ, quả non xanh mướt, hoa trắng muốt tỏa hương thơm ngát và những chồi lộc non mơn mởn.

Tuy nhiên, việc chăm sóc để cây quất ra quả, chín rộ và ra hoa đúng vào những ngày đầu xuân năm mới không phải là điều dễ dàng. Đây là một nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn, am hiểu đặc tính sinh trưởng của cây và áp dụng đúng các kỹ thuật bấm ngọn, đảo cây, siết nước và điều tiết phân bón.

Bài viết chuyên sâu này sẽ hướng dẫn bạn từng bước một, từ việc hiểu đặc tính của cây quất đến quy trình kỹ thuật chi tiết để làm thế nào để quất ra quả đúng dịp tết tạo nên một tác phẩm hoàn hảo.

Hiểu về chu kỳ sinh trưởng và tiêu chuẩn của một cây quất Tết đẹp

Để có thể làm thế nào để quất ra quả đúng dịp tết?, trước hết người trồng phải hiểu rõ đồng hồ sinh học của loại cây này.

Chu kỳ ra hoa và đậu quả tự nhiên

Trong điều kiện tự nhiên, quất là loại cây ăn quả nhiệt đới, ra hoa và đậu quả quanh năm. Kể từ khi cây ra hoa, đậu quả non cho đến khi quả chín vàng hoàn toàn mất khoảng từ 5 đến 7 tháng (tùy thuộc vào điều kiện thời tiết, nhiệt độ và lượng nắng).

Nếu thời tiết nắng ấm, quả sẽ chín nhanh hơn (khoảng 5 – 5.5 tháng).

Nếu mùa đông kéo dài và rét đậm, quá trình chín của quả sẽ bị kéo dài (6 – 7 tháng).

Do đó, mục tiêu tối thượng của kỹ thuật trồng quất Tết là phải làm sao để cây bắt đầu đậu lứa quả quyết định vào khoảng tháng 6 đến tháng 7 âm lịch. Lứa quả này sẽ đạt độ chín vàng đẹp nhất vào đúng tháng 12 âm lịch và duy trì sắc xuân suốt ba tuần Tết.

Trục thời gian điều khiển quất ra quả Tết (Tính theo Âm lịch):

Tháng 1-5: Nuôi cây, tỉa tán ──> Tháng 6-7: Đảo cây / Siết nước (Ép hoa) ──> Tháng 8-10: Nuôi quả non ──> Tháng 11-12: Quả chín vàng, kích lộc & hoa

Tiêu chuẩn “Tứ Quý” của một cây quất Tết hoàn hảo

Một cây quất được giới sành chơi đánh giá cao và có giá trị kinh tế lớn phải đạt các tiêu chuẩn sau:

Quả chín (Màu vàng cam): Chiếm khoảng 50% – 60% tổng lượng quả trên cây. Quả phải to tròn, căng mọng, da bóng, không bị thối, không bị rám nắng.

Quả xanh (Quả non): Chiếm khoảng 20% – 30%, nằm xen kẽ giữa các chùm quả chín, đại diện cho thế hệ kế cận, sự tiếp nối tài lộc.

Hoa quất: Có những bông hoa trắng năm cánh đã nở và nhiều nụ hoa chuẩn bị bung nở vào đúng mùng 1 Tết, tỏa hương thơm thanh khiết.

Lộc non: Những chồi non màu xanh ngọc bích vươn lên ở đầu cành, tượng trưng cho sức sống mới và sự sinh sôi nảy nở của tài lộc đầu năm.

Công tác chuẩn bị và chăm sóc giai đoạn đầu năm (Tháng 1 – Tháng 5 Âm lịch)

Để cây có đủ sức chịu đựng các biện pháp “ép” ra hoa ở giai đoạn sau, nền móng thể trạng của cây ở giai đoạn đầu năm là vô cùng quan trọng. Giai đoạn này áp dụng cho cả cây trồng mới (mua cây giống) hoặc cây quất tái sử dụng sau Tết.

Xử lý cây quất sau Tết (nếu trồng lại)

Nếu bạn muốn giữ lại cây quất đã chơi từ Tết năm trước để chăm sóc cho Tết năm sau, hãy thực hiện ngay các bước sau vào khoảng giữa tháng Giêng âm lịch:

Trẩy quả và hoa: Hái bỏ toàn bộ quả chín, quả xanh và hoa còn sót lại trên cây để cây không bị kiệt sức do phải nuôi quả.

Cắt tỉa mạnh: Cắt ngắn các cành già, cành yếu, chỉ giữ lại bộ khung tán chính vững chắc. Việc này kích thích cây bật ra các chồi mới khỏe mạnh hơn.

Chuyển đất/Thay chậu: Đưa cây ra vườn trồng đất thịt hoặc thay đất mới cho chậu. Đất trồng quất tốt nhất là đất phù sa bồi, đất thịt tơi xốp pha cát nhẹ, có độ pH từ 5.5 – 6.5 và thoát nước cực tốt.

Chăm sóc nuôi dưỡng, tạo sinh khối

Từ tháng 2 đến tháng 5 âm lịch là giai đoạn giúp cây phát triển tối đa về sinh khối (lá, cành).

Tưới nước: Tưới nước đều đặn ngày 1 – 2 lần tùy thời tiết, giữ cho đất luôn ẩm nhưng tuyệt đối không được ngập úng gây thối rễ.

Bón phân kích rễ và cành: Sử dụng phân hữu cơ hoai mục (phân bò, phân gà vi sinh) kết hợp với phân NPK có hàm lượng đạm (N) cao như NPK 30-10-10 hoặc NPK 20-10-10 để cây phát triển cành lá. Bón định kỳ 15 – 20 ngày/lần với liều lượng loãng.

Cắt tỉa tạo tán: Cứ sau mỗi đợt cây ra đọt non (gọi là một đợt lộc), khi lá chuyển sang màu xanh bánh tẻ, tiến hành bấm ngọn. Việc bấm ngọn này có tác dụng nhân đôi số lượng cành, giúp tán cây quất trở nên dày, tròn và nhiều mắt búp hơn.

Kỹ thuật cốt lõi: Ép hoa và Đậu quả đúng thời điểm (Tháng 6 – Tháng 7 Âm lịch)

Đây là giai đoạn mang tính quyết định thành bại của cả quy trình. Để cây quất ra hoa hàng loạt vào tháng 6 – 7 âm lịch và quất ra quả đúng ngày tết, người trồng phải áp dụng một trong hai phương pháp kích thích sinh sản: Phương pháp đảo cây hoặc Phương pháp siết nước.

Phương pháp 1: Kỹ thuật Đảo cây (Áp dụng cho cây trồng dưới đất vườn)

Những tin tức tổng hợp cho thấy, đảo cây là biện pháp bứng cây lên, cắt bớt rễ nhằm tạo ra một cú “sốc” sinh lý, chuyển trạng thái của cây từ sinh trưởng sinh dưỡng (ra lá) sang sinh trưởng sinh sản (ra hoa).

Thời điểm thực hiện: Khoảng từ mùng 10 đến ngày 25 tháng 6 âm lịch.

Cách tiến hành:

Chọn ngày nắng ráo, dùng xẻng sắc đánh bầu cây. Kích thước bầu to hay nhỏ tùy thuộc vào đường kính gốc và tán cây (thông thường đường kính bầu bằng 1/3 đường kính tán).

Trong quá trình đánh bầu, cắt đứt các rễ ngang và rễ cọc một cách dứt khoát, tránh làm vỡ bầu đất.

Nhấc bứng cây lên, tỉa bớt những cành lá quá rậm rạp hoặc cành tăm để cây tập trung dinh dưỡng.

Để cây ở nơi râm mát hoặc đặt ngay vào trong chậu mới từ 5 – 7 ngày cho lá héo rụng bớt khoảng 20% – 30%.

Sau đó, tiến hành trồng lại cây vào chậu hoặc hố mới, lèn đất chặt, tưới nước đẫm và sử dụng các chất kích thích ra rễ như ATonic hoặc N3M. Sau 15 – 20 ngày, cây sẽ hồi phục rễ mới và đồng loạt bật mầm hoa.

Phương pháp 2: Kỹ thuật Siết nước (Áp dụng cho cây trồng sẵn trong chậu)

Nếu cây quất của bạn đã được trồng cố định trong chậu lớn và không thể đánh bầu, phương pháp siết nước (ngắt nước) là sự thay thế hoàn hảo.

Thời điểm thực hiện: Đầu tháng 6 âm lịch.

Cách tiến hành:

Ngừng tưới nước hoàn toàn cho cây quất từ 7 đến 10 ngày tùy vào độ khô của thời tiết. Theo dõi hàng ngày, khi thấy toàn bộ lá trên cây có hiện tượng héo rũ, co hẹp lại và bắt đầu rụng một vài lá già ở gốc thì dừng lại.

Tiến hành tưới nước trở lại, nhưng tưới từ từ: Ngày đầu tiên chỉ phun sương lên tán lá và tưới một lượng nước nhỏ quanh gốc. Những ngày sau tăng dần lượng nước cho đến khi đất đạt độ ẩm bình thường.

Khi cây nhận lại được nước sau giai đoạn khô hạn, các mô tế bào mầm hoa sẽ được kích hoạt mạnh mẽ. Khoảng 2 tuần sau khi tưới lại, cây quất sẽ ra hoa đồng loạt.

Giai đoạn nuôi quả non và Xử lý hoa lứa hai (Tháng 8 – Tháng 10 Âm lịch)

Sau khi hoa nở và rụng cánh, những quả quất non có màu xanh đậm, kích thước bằng hạt đậu sẽ xuất hiện. Đây là cách để quất ra quả vào ngày tết đòi hỏi bạn cần chăm sóc cẩn thận để bảo vệ lượng quả này.

Kỹ thuật giữ quả và chống rụng quả non

Quả quất non rất nhạy cảm với sự thay đổi của thời tiết và dinh dưỡng. Để tránh hiện tượng rụng quả sinh lý hàng loạt:

Ổn định độ ẩm: Không được để đất quá khô rồi lại tưới quá đẫm. Sự thay đổi đột ngột về áp suất nước trong rễ sẽ làm rụng quả non.

Phun phân bón vi lượng: Sử dụng phân bón lá có hàm lượng Canxi và Bo cao (Canxi-Bo) phun định kỳ 10 ngày/lần trong giai đoạn quả bằng hạt đậu đến hạt ngô. Canxi giúp cuống quả dẻo dai, chắc chắn; Bo giúp tăng tỷ lệ thụ phấn và định hình quả.

Xử lý để có thêm quả xanh và hoa cận Tết (Tạo thế Tứ Quý)

Đến tháng 9 âm lịch, lứa quả đầu tiên đã phát triển lớn bằng ngón tay cái. Để cây quất có thêm lứa quả xanh thứ hai và nụ hoa cho ngày Tết, vào khoảng giữa tháng 9 âm lịch, bạn tiến hành:

Bón bổ sung một lượng phân NPK có tỷ lệ Kali cao (ví dụ NPK 15-5-20).

Tiến hành bấm tỉa ngọn ở những cành không có quả hoặc những cành mọc quá dài vượt tán.

Tại những vị trí bấm ngọn này, cây sẽ tiếp tục bật ra các chồi lộc mới vào tháng 10. Các chồi lộc muộn này sẽ mang theo hoa và quả non lứa thứ hai. Lứa quả này sẽ giữ màu xanh mướt vào đúng dịp Tết, tạo nên sự đan xen sắc màu tuyệt đẹp với lứa quả chín vàng đầu tiên.

Chăm sóc giai đoạn về đích: Kích chín, dưỡng lộc và tạo hương (Tháng 11 – Tháng 12 Âm lịch)

Đây là giai đoạn hoàn thiện trong quy trình làm thế nào để quất ra quả đúng dịp tết? đem lại vẻ đẹp của tác phẩm quất cảnh. Mọi sự điều tiết ở giai đoạn này phải hướng tới việc làm cho quả chín đều, lá xanh đen bóng bẩy và bật lộc non.

Điều tiết màu sắc của quả qua phân bón

Hàm lượng dinh dưỡng quyết định tốc độ chín và độ bóng của quả quất:

Kích quả chín vàng sáng: Từ đầu tháng 11 âm lịch, bắt đầu giảm hàm lượng đạm, tăng cường bón Kali Sulphate ($K_2SO_4$) hoặc phân bón có hàm lượng Kali cao. Kali giúp kích hoạt quá trình chuyển hóa tinh bột thành đường, giúp vỏ quả mỏng đi, chuyển từ màu xanh sang màu vàng cam bóng bẩy và không bị rụng cuống.

Hãm quả nếu chín quá sớm: Nếu thấy thời tiết tháng 11 quá nắng nóng và quả có xu hướng chín rộ trước Tết 1 tháng, bạn cần làm chậm quá trình này bằng cách che lưới đen giảm 30% ánh nắng trực tiếp, đồng thời phun bổ sung một lượng đạm loãng (Urea) lên tán lá để kích thích cây sinh trưởng sinh dưỡng trở lại, kìm hãm bớt tốc độ chín của quả.

Chăm sóc bộ lá và kích thích lộc non mọc đúng mùng 1 Tết

Một cây quất nhiều quả nhưng lá úa vàng, héo úa sẽ mất đi 80% giá trị thẩm mỹ.

Giúp lá xanh bóng: Phun phân bón lá có chứa các yếu tố trung vi lượng như Magiê (Mg) và Sắt (Fe). Magiê là thành phần cốt lõi của diệp lục tố, giúp lá quất có màu xanh đen, dày và bóng bẩy.

Kích lộc non đón xuân: Vào khoảng đầu tháng 12 âm lịch (trước Tết khoảng 30 ngày), hòa loãng phân NPK 30-10-10 cùng với chất kích thích tăng trưởng sinh học như dịch chuối hoặc Humic tưới quanh gốc. Năng lượng này sẽ thúc đẩy các mắt ngủ ở đầu cành bật ra những chiếc lá non mơn mởn màu xanh ngọc vào đúng những ngày ba mươi, mùng một Tết.

Phòng trừ sâu bệnh hại suốt quy trình trồng quất

Cây họ cam quýt (Rutaceae) nói chung và cây quất nói riêng là đối tượng tấn công của rất nhiều loại sâu bệnh nguy hiểm. Vì thế, trong quá trình tìm hiểu về làm thế nào để quất ra quả đúng dịp tết? nếu không phòng trừ tốt, sâu bệnh có thể làm rụng hết quả, cháy lá và hỏng phom dáng của cây.

Các loại sâu hại nguy hiểm

Sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella): Thường tấn công vào giai đoạn cây ra đọt non (tháng 2-5 và tháng 10). Ấu trùng sâu đào đục những đường ngoằn ngoèo dưới biểu bì lá, làm lá co quắp, biến dạng, mất khả năng quang hợp.

Biện pháp: Phun thuốc phòng ngừa ngay khi cây vừa nhú mắt cua (lộc non mới nhú bằng hạt gạo) bằng các hoạt chất như Abamectin hoặc Imidacloprid.

Nhện đỏ (Tetranychus urticae): Loại ký sinh nhỏ li ti, thường ẩn nấp ở mặt sau của lá và trên vỏ quả non vào mùa khô hanh (tháng 10 – 12). Nhện hút chích nhựa làm lá có màu bạc lốm đốm, quả bị rám nâu, mất độ bóng.

Biện pháp: Sử dụng vòi nước áp lực cao phun mạnh vào mặt sau lá để rửa trôi nhện, hoặc phun các loại thuốc đặc trị nhện như Diafenthiuron, Propargite.

Các loại bệnh hại thường gặp

Bệnh ghẻ, loét sẹo (do nấm và vi khuẩn): Gây ra những vết sần sùi màu nâu trên lá và vỏ quả, làm quả quất bị biến dạng, rụng quả sớm.

Biện pháp: Cắt tỉa thông thoáng tán cây. Phun phòng định kỳ vào mùa mưa bằng các loại thuốc chứa gốc đồng (Copper Hydroxide, Bordeaux) hoặc các loại thuốc trừ nấm gốc Hexaconazole.

Bệnh thối rễ, vàng lá gân xanh: Do đất bị ngập úng hoặc bị nấm Phytophthora tấn công làm thối hệ rễ tơ, lá cây bị vàng úa và rụng quả.

Biện pháp: Đảm bảo chậu trồng thoát nước cực tốt. Định kỳ tưới chế phẩm sinh học Trichoderma vào gốc để bảo vệ hệ rễ.

Kết luận

Những thông tin trên đây đã hướng dẫn chi tiết về vấn đề cần hỏi đáp để có được một cây quất cảnh “Tứ Quý” rực rỡ, mang trọn vẹn ý nghĩa may mắn, tài lộc vào đúng mùng 1 Tết không phải là kết quả của sự ngẫu nhiên hay may mắn. Đó là thành quả của một chuỗi các kỹ thuật tác động có khoa học, sự hiểu biết sâu sắc về sinh lý cây trồng và sự chăm sóc tỉ mỉ của người trồng suốt 365 ngày trong năm.

Bằng việc làm chủ thời gian bấm ngọn, áp dụng chính xác kỹ thuật đảo cây hay siết nước và điều tiết phân bón hợp lý ở giai đoạn cuối năm, bạn hoàn toàn có thể tự tay điều khiển cỗ máy thời gian sinh học của cây quất để mang sắc xuân, mang tài lộc vẹn tròn vào không gian gia đình mình trong những ngày Tết cổ truyền.

Nguồn: Sưu tầm